Hoe liep de Grebbedijk voor de grote doorbraak in 1855 en is daar nog iets van te zien? Natuurlijk, kijk mee. Hier de situatie voor en na de ramp op een schetstekening uit 1855 (bron: Gelders Archief).

281-0001

In het zwart de Grebbedijk voor 1855. In het rood de nieuwe dijk. Het donkerrode dunne lijntje is de grens tussen Gelderland en Utrecht en verder een brede gele lijn waarover straks meer. Op de dijk in de Elleboog in de provinciegrens, westelijk van Het Verdriet (de huidige grens is een perceel westelijker dan op deze schetstekening) staat tegenwoordig een grenspaal, een van de vier grenspalen van Wageningen

IMG_20180213_153940.jpg

Het gebied tussen de oude zwarte dijk en de nieuwe rode dijk heet De Hoeveslagen. In deze polder lagen voor de ramp twee boerderijen, De groote Doven en De kleine Doven. Rechts nog de Vaantjes die ook zijn verplaatst. De groote en de kleine Doven zijn na de dijkverplaatsing herbouwd aan de veilige kant van de nieuwe dijk. De doven hebben een toepasselijke naam gekregen: Het Verdriet. De polder is opgegeven. Ik schrijf meer over de polders van Wageningen in De 23 polders van Wageningen en Bennekom

De oude zwarte Grebbedijk loopt dwars door een meer, dat is de ‘Kolk van den doorbraak van 5 maart 1855’. Ik stel voor deze datum te promoveren tot Dag van de Grebbedijk en hier in de buurt een kunstwerk neer te zetten als herinnering. Een grote klok die we dan luiden of zo.

Een kolk wordt door de kracht van het kolkende water diep uitgesleten, en naderhand is de keuze om de nieuwe dijk binnen of buiten de kolk te leggen, maar nooit meer op de oude plek. Daardoor kronkelen dijken rond oude kolken (wielen, waaien) heen, allemaal tekens van ellende. Hier wilde men de dijk erbuiten leggen: ‘Aangelegde omringdijk van den doorbraak.’ Voor zover ik weet is dat nooit gebeurd. Verder nog twee overstromingsmeren, maar ik vermoed dat die dieptes zijn ontstaan door individuele kleiafgraving, toen er nog geen grote steenfabrieken waren.

Is er nog iets over van dit stukje aarde? Ik kijk op de cultuurhistorische waardenkaart van Wageningen.

Hoeveslagen en Grebbedijk

Bovenaan de huidige Grebbedijk, links de afweg naar de Blauwe Kamer en Opheusdense Veer. Op de dijk op de grens met Utrecht de grenspaal. De oude dijk lijkt een kronkelige spoorrails. Bij een eerdere doorbraak is de lichtblauwe kolk in het midden ontstaan en daarna is de dijk er als inlaagdijk omheen gelegd. Bij de kolk van 1855, rechts tegen de Plasserwaard aan, is de dijk nooit hersteld. Er zijn resten van oudere dijken zichtbaar, bovendien met blauw omlijnd twee overstromingskolken: kortom een kwetsbare dijk waar nog wel eens wat mis ging. Het paarse en donkerblauwe stuk zijn door de Plasserwaard afgegraven.

Nu de reliefkaart van het AHN. Ik heb met blauw de oude dijk ingetekend en een rondje om de terp van de Kleine Doven gezet. Het grote grijze vlak onderin is niet de Rijn maar afgegraven uiterwaard. Ik mag de hele oude polder dus helaas niet in maar ik vermoed dat er van deze oude dijk niet veel over is. Immers, op het AHN is 50 cm al goed te zien.

Hoeveslagen 2018

Tenslotte die brede gele lijn op de eerste schetstekening. Ik zie maar een mogelijkheid: een zijvang. Ik heb me al zo vaak afgevraagd waar de zijvang in dit gebied gebleven is, want hij ligt wel ten noorden van de Nude, en dat is raar want een zijvang begint bij de rivier zelf.  Daarover een andere keer meer, want dat is een heel ander verhaal.

Advertenties